Εδώ και χιλιάδες χρόνια, μια μεγάλη ποικιλία βοτάνων έχουν χρησιμοποιηθεί από ζώα και ανθρώπους.
Από την Κινέζικη ιστορία μαθαίνουμε ότι, τα βότανα χρησιμοποιούνται εδώ και 4700 χρόνια, σαν φάρμακα.
Από τους πρώτους λαούς που βεβαιώνεται ιστορικά ότι έκαναν χρήση ήταν και οι Σουμέριοι. Οι Αιγύπτιοι του 27ου π.χ. καλλιεργούσαν μέντα, κόλιαντρο, ροδιές, ελιές, αμπέλια, συκιές, σκόρδα κ.α. Η Παλαιά Διαθήκη επίσης αναφέρει την χρήση του μανδραγόρα, του σιταριού, της βρώμης, του κριθαριού.
Ο αρχαίος πάπυρος που ανακάλυψε ο αιγυπτιολόγος Εμπερς στην νεκρούπολη των Θηβών, περιέγραφε 700 φυτά, όπως την αλόη, την γεντιανή, τον κρόκο, την αλισφακιά, τα κρεμμύδια κ.α.
Οι Σουμέριοι χρησιμοποιούσαν εγχύματα φυτών, ενώ ο Κώδικας του βασιλιά της Βαβυλωνίας Χαμουραμπί (2250π.χ.) είναι μια ενδιαφέρουσα συλλογή νόμων και βοτανοσυνταγών.
Ωστόσο, η ιατρική επιστήμη είχε την αρχή της στην Αίγυπτο. Στην εποχή του Μωϋσή, η αιγυπτιακή γνώση για την ιατρική επιστήμη ήταν φημισμένη. Ο Κύρων αργότερα έφερε αυτή την επιστήμη στην Ελλάδα. Ο μαθητής του Ασκληπιός συνέχισε την επιστήμη αυτή και αργότερα ήρθε ο Ιπποκράτης που όλες του οι συνταγές, είναι συνταγές με βότανα και οι βασικότερες συμβουλές του είναι για υγιεινή ζωή. Με τις θεραπείες του αναγνωρίστηκε σαν ο «πατέρας της Ιατρικής».
Φυσικά, τον καιρό εκείνο δεν υπήρχαν χημικοί ούτε διαφημιστές και ο άνθρωπος έπρεπε να ψάξει γύρω του για τις θεραπείες του. Έτσι, δοκίμασε πρώτα τις ιδιότητες των βοτάνων και των φυτών που υπήρχαν στον τόπο του.

Ο Ιπποκράτης απάλλαξε την ιατρική από την δεισιδαιμονία και την μαγεία και σε μια σειρά βιβλίων του αναφέρει 236 φυτικά φάρμακα. Αλλά στην ίδια περίοδο έζησε και ο Αριστοτέλης, που έγινε πατέρας της Ζωολογίας και πρώτος θεμελιωτής των Φυσικών Επιστημών. (Ανάμεσα στα άλλα βιβλία του έγραψε και δυο περί Φυτών). Και ο Θεόφραστος, πατέρας της Βοτανικής και της Ορυκτολογίας, και πρόδρομος της Φαρμακογνωσίας, ο οποίος στα 9 βιβλία του έργου του Περί φυτών ιστορίες περιγράφει όχι μόνο τα φυτά αλλά και τις φαρμακολογικές ιδιότητες τους.
Ύστερα ήρθε ο Διοσκουρίδης από την Κιλικία, που περιόδευσε σε όλο τον τότε γνωστό κόσμο (40-90 μ.Χ.) για να μελετήσει τα διάφορα φαρμακευτικά βότανα και φυτά, που τα κατέταξε σε 5 βιβλία, με γενικό τίτλο Περί Ύλης Ιατρικής, που από τότε αποτελούν το βασικό σύγγραμμα, στο οποίο βασίστηκαν όλοι όσοι ασχολήθηκαν με την θεραπευτική ως τον 16ο αιώνα.

Άλλοι σπουδαίοι γιατροί της αρχαιότητας που έμειναν στην ιστορία για τις θεραπείες τους με βότανα ήταν ο Γαληνός και ο Κέλσος.
Στο μεταξύ με την μεγάλη ανάπτυξη του εμπορίου, τα βότανα και τα καρυκεύματα ήταν τα πρώτα εμπορεύματα που άρχισαν να «κυκλοφορούν» από τόπο σε τόπο. Μόνο που οι γνώσεις πώς να τα ξεχωρίζουν και πώς να τα χρησιμοποιούν ήταν προνόμιο των μάγων και των ιερέων. Που επειδή κατόρθωναν μ’ αυτά να γιατρεύουν πολλές αρρώστιες στερέωναν τη θέση τους και την δύναμη τους, απέναντι στους πιστούς.
Αυτές οι θεραπείες άλλωστε έγιναν αιτία να αποδοθούν υπερφυσικές ιδιότητες σε πολλά βότανα, ενώ από την άλλη μεριά, ο λαός πίστευε ότι οι ιερείς είναι οι ερμηνευτές της θέλησης των θεών, (αφού μόνο σε αυτούς αποκάλυπταν τα μυστικά τους…).

Γι’ αυτό και το Μεσαίωνα άλλαξαν τα πράγματα και η Χριστιανική Εκκλησία άρχισε τότε να αποθαρρύνει την χρήση των βοτάνων στην ιατρική, επειδή είχαν συνδεθεί με την μαγεία. Προτιμούσε να ενθαρρύνει τον κόσμο στην άσκηση πίστης για την θεραπεία ασθενειών.
Απ’ όσα έγιναν τα σκοτεινά εκείνα χρόνια και αμέσως μετά αξίζει να σταθούμε μια στιγμή στο Θεόφραστο Χοχερνχάϊν, που σπούδασε και αυτός ιατρική αλλά όταν βρέθηκε στα ανθρακωρυχεία του Τυρόλου έμεινε εκστατικός και συνέλαβε την ιδέα ότι θα μπορούσε να καθαρίσει και τα ανθρώπινα σώματα με τον ίδιο τρόπο. Άρχισε λοιπόν να δίνει στους αρρώστους του μέταλλα σαν φάρμακο, δεν κράτησε όμως αρχεία και έτσι τα αποτελέσματα δεν έγιναν γνωστά. Ο Θεόφραστος εκείνος πέθανε σε ηλικία 50 χρονών και μετά τον θάνατο του πολλοί ακολούθησαν τις μεθόδους θεραπείας του. Από εκεί προήλθε η αλλοπαθητική ιατρική που χρησιμοποιείται πολύ σήμερα.

Ύστερα ήρθε ο Παράκελσος, που πρώτος έφερε, τον 16ο αιώνα, την χημεία στην ιατρική.
Ο Παράκελσος, ήταν τόσο αντίθετος στις θεραπείες με βότανα, ώστε έκαψε διάφορα βιβλία που έγραφαν για τις θεραπευτικές τους ιδιότητες και γέμισε τον κόσμο με δικές του ιδέες για την χημική ιατρική, που στις ημέρες μας έχει πάρει πολύ μεγάλη θέση στη ζωή μας. Αυτός ο άνθρωπος ισχυρίστηκε ότι βρήκε το ελιξίριο της ζωής, που θα μας έκανε αθάνατους. Το ελιξίριο αυτό όμως δεν λειτούργησε στον εαυτό του και πέθανε πολύ νέος, 40 χρονών, ενώ αυτοί που χρησιμοποιούσαν βότανα αντί των χημικών φαρμάκων έζησαν ως τα βαθιά γεράματα.
Ωστόσο αυτός ο φαρφαρόνος ήταν ο πρώτος που υποστήριξε ότι σε κάθε βότανο, υπάρχει ένα τουλάχιστον δραστικό συστατικό που ενεργεί και δίδαξε στους μαθητές του πώς να εκχυλίζουν τα βότανα με νερό ή οινόπνευμα και να παρασκευάζουν τα βάμματα και τα εκχυλίσματα, που έχουν την πεμπτουσία των συστατικών τους.
Σημαντικός ήταν και ο ρόλος του Σουηδού καθηγητή της ιατρικής Καρόλου Λινναίου, που έζησε τον 18ο αιώνα και θεωρείται θεμελιωτής της Βοτανικής.

Σήμερα στον 21ο αιώνα μας, τα βότανα εξακολουθούν να παίζουν σπουδαίο ρόλο στη ζωή μας. Χρησιμοποιούνται σαν φάρμακα, ελιξίρια, χάπια, βαφές και ένα σωρό άλλα πράγματα. Στην Ευρώπη, παρά την μεγάλη χρήση της χημικοθεραπείας, η Ομοιοπαθητική βρήκε καλό έδαφος. Η Ομοιοπαθητική πιστεύει στις εσωτερικές δυνάμεις του οργανισμού, που μπορούν να τον βοηθήσουν να ξεπεράσει μια αρρώστια. Αυτό ονομάστηκε και φυσιοθεραπεία.
Υπάρχει όμως και μια άλλη φυσιοθεραπεία , που βασίζεται στα βότανα για θεραπεία, σε συνδυασμό με δίαιτα αποτοξίνωσης, άσκηση, καθαρό αέρα, ήλιο, νερό και σωστή διατροφή.
Από τα πολύ παλιά χρόνια ακόμη, είναι γνωστές οι θεραπευτικές ιδιότητες των βοτάνων. Ο προϊστορικός άνθρωπος κοντά στην έρευνα, που έκανε για να βρει φαγώσιμα φυτά, άρχισε να ενδιαφέρεται και για τα φαρμακευτικά φυτά. Όπως ήταν φυσικό προσβαλλόταν και από διάφορες αρρώστιες, τις οποίες προσπαθούσε να θεραπεύσει. Που αλλού θα κατέφευγε από τα φυτά; Του έκαναν εντύπωση η πικράδα, η μυρωδιά, η γλυκάδα και υπέθετε, όταν τα έτρωγε, ότι κάτι μαγικό βρισκόταν μέσα σε αυτά. Τα έτρωγε ωμά και αμέσως προϊδεαζόταν. Παρόλο που είναι γνωστά από το0υς αρχαιότατους χρόνους, μέχρι σήμερα, που η χημεία έχει προοδεύσει, εν τούτοις υπάρχουν έννοιες αμφισβητήσιμες, ανιαρές, μαγικές ή πιο απλά χωρίς καμιά πραγματική σχέση με την αποτελεσματικότητα των φαρμακευτικών φυτών.
Αν ερευνήσουμε τα αρχεία των φαρμακευτικών εγκυκλοπαιδειών, θα δούμε ότι, πολλοί βοτανοσυλλέκτες, προσπάθησαν να περιβάλλουν τα βότανα με μυστήρια και μέσα σε συνήθειες, γεμάτες από μια πνικτική μαγεία, χωρίς όμως να λείπει και ο δόλος, απομακρύνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο τον ακατατόπιστο που τον κράτησαν στην άγνοια και τον φόβο. Η νύχτα, τα μεσάνυχτα, γεμάτο ή άδειο φεγγάρι, έδιναν τάχα ορισμένα προνομιούχα μέρη, όπως στα σταυροδρόμια, συγκομιδή επικερδή, άφθονη και δραστική.
Καμιά φορά η ιδιότητα των φυτών, έχει συνδεθεί ακόμα και με παράφρονες, φόβο, τιμωρώντας με θάνατο, αυτόν που θα τολμούσε να τα μαζέψει. Ένα παράδειγμα έχουμε πολύ χαρακτηριστικό για τον μανδραγόρα. Προκειμένου να βγάλουν τη ρίζα του από το χώμα, την έδεναν στην ουρά ενός σκύλου, αφού παραμέριζαν τα χώματα. Κατόπιν χτυπούσαν τον σκύλο, ο οποίος κάνοντας να φύγει, τραβούσε φυσικά και τη δεμένη ρίζα. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, νόμιζαν ότι οι μαγικές ιδιότητες του μανδραγόρα, περνούσαν στο σκύλο και όχι σ’ αυτούς.
Εν τούτοις οι ιερείς της Αιγύπτου, χρησιμοποιούσαν τα φαρμακευτικά φυτά με καταπληκτικές επιτυχίες, όπως αναφέρουν οι πάπυροι στον τομέα αυτόν, δεν ήταν καθόλου κατώτεροι και οι μαθητές τους, οι Έλληνες, οι οποίοι κατόρθωσαν όχι μόνο να μελετήσουν φαρμακευτικά φυτά λεπτομερώς, αλλά και να γράψουν το πρώτο Ελληνικό βιβλίο για τη χρήση τους, 400 χρόνια προ Χριστού.
Τα κλασσικά έργα της φυσικής και ιατρικής, στηρίζονται στις γόνιμες ανακαλύψεις του Ιπποκράτη, Θεόφραστου, Διοσκουρίδη και Γαληνού. Αργότερα μετά την ανακάλυψη της τυπογραφίας, που τυπώθηκαν τα περίφημα βιβλία των Αρχαίων Ελλήνων και η Βίβλος, παρουσιάσθηκαν ακόμη νεώτερες γνώσεις, οι οποίες εμπλούτισαν πολύ τις υπάρχουσες κατά το Μεσαίωνα. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, με περίπου συγκεκριμένες γνώσεις, τα Πανεπιστήμια και τα Μοναστήρια, άρχισαν να ενδιαφέρονται και να διδάσκουν πλέον τη χρήση των φαρμακευτικών φυτών, την καλλιέργεια, το μάζεμα και τη συντήρηση. Από την εποχή της Αναγέννησης και μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης, με τη πληθώρα των διανοούμενων, που κατέφυγαν στην Ευρώπη, άρχισε, με βάση τα παλιά Ελληνικά συγγράμματα, μια νέα έρευνα, λίγο ως πολύ επιστημονική. Οι αλχημιστές παρά τις διάφορες δοξασίες, που πολλές φορές, ήταν χωρίς βάθρο, πολλά πρόσφεραν, διότι χρησιμοποίησαν και άλλο τρόπο έρευνας. Εξέτασαν τους νομάδες, τους χωρικούς, τους κουρείς, τους τσιγγάνους, τους βοσκούς, τους μάγους, τους ειδικευμένους.
Γράφτηκαν συνταγές, έγιναν εφαρμογές και αν δεν έλλειπαν οι αστρολογικοί υπολογισμοί με τους οποίους εννοούσαν να ανακατεύουν τις επιστημονικές γνώσεις, θα βρισκόμασταν σήμερα σε μια πολύ προοδευμένη φυτοθεραπευτική αξία.
Αιώνες βαστάνε αυτές οι θεωρίες. Εν τούτοις, κάτι έγινε. Εάν οι θεραπευτικές ιδιότητες των φυτών, δε συνδέονται στενά με το σχήμα, τη σιλουέτα, το χρώμα του ξύλου ή του χυμού, θεωρίες που φυσικά δεν είχαν καμία απόλυτη επιστημονική βάση, τότε οι γνώσεις θα ήταν πιο ξεκάθαρες. Για την ιστορία αναφέρουμε ένα παράδειγμα. Πρέσβευαν, ότι ο κίτρινος χυμός του χελιδονιού θεράπευε τη χρυσή. Οι κόκκινες ρίζες της Ποτεντίλλης της ορθίας, τις αρρώστιες του αίματος.

Τα βότανα είναι και τροφή και φάρμακο. Περιέχουν βιταμίνες, άμυλο, ζάχαρη, έλαια και άλλα απαραίτητα συστατικά. Όλα αυτά συντίθενται φυσικά για όφελος του ανθρώπου.
Στην εποχή μας η βοτανοθεραπευτική, έχει ακόμη τους εφαρμοστές της. Αυτοί όμως εργάζονται κατόπιν εμπειρικές αποδείξεις και σύμφωνα με τα στοιχεία που δίνουν η χημεία με τις αναλύσεις της, οι οποίες φέρουν στα αποτελέσματα τον χαρακτήρα της βεβαιότητας. Πραγματικά η χημεία ανακάλυψε ένα πλήθος από δραστικά στοιχεία, τα οποία ελέγχει η ιατρική και από τα οποία σήμερα μας παρουσιάζει η φαρμακοποιία ένα μεγάλο πλήθος σπεσιαλιτέ σε μικρό όγκο και με ικανή αποτελεσματικότητα στις θεραπείες. Σήμερα χρησιμοποιείται ακόμη ένα μεγάλο ποσοστό από πολλά άλλα δραστικά στοιχεία μαζί στο ίδιο φάρμακο, το οποίο συντελεί να γιατρεύονται κατά πολύ διάφορες ασθένειες. Τα φαρμακευτικά φυτά συμπληρώνουν το ένα το άλλο ή και αντίθετα αφαιρούν τη δραστικότητα του άλλου. Η δραστικότητα αυτή, είναι δυνατόν να κρατήσει πολύ καιρό μέσα στον οργανισμό του ανθρώπου και με τη χρήση τους ν’ αποφύγει κανείς, ύστερα από μια άμεση βελτίωση του αρρώστου, την υποτροπή.

Κατά γενικό τρόπο έχει παρατηρηθεί ότι η δραστικότητα ορισμένων φαρμακευτικών φυτών καθενός χωριστά, είναι πολύ συντελεστική, τα φυτά αυτά ανακατεμένα από χέρια έμπειρα, να έχουν μια αποτελεσματικότητα πολύ πιο μεγάλη και αξιοσημείωτη. Αλλά τα παρασκευάσματα αυτά δεν έχουν τα ίδια αποτελέσματα ή τα ίδια ικανοποιητικά αποτελέσματα με τα βότανα.
Όμως, πολλά βότανα είναι αποτελεσματικά στην υγεία του ανθρώπου μόνο όταν είναι φρέσκα. Προσέξτε λοιπόν πως θα τα χρησιμοποιείτε, για να ωφεληθείτε από αυτά. Άλλα πάλι μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο όταν είναι αποξηραμένα, όπως και να είναι όμως, δεν θα πρέπει περιμένετε τα βότανα να δράσουν αμέσως όπως τα φάρμακα.
Η δουλειά τους είναι, όπως ξαναείπαμε, να επαναφέρουν τη φυσική ισορροπία των λειτουργιών του σώματος, πράγμα που θα έχει σαν αποτέλεσμα την υγεία.
Τα τελευταία χρόνια, όπως συμβαίνει σε πολλούς άλλους επιστημονικούς τομείς, έτσι και στην ιατρική επιστρέφουν στις πανάρχαιες μεθόδους και αντιλήψεις ως προς τη θεραπεία των ασθενειών. Κι αυτό γιατί πολύχρονες έρευνες και εξαντλητικές μελέτες απόδειξαν ότι οι γνώσεις και τα μέσα όλων των αρχαίων λαών δεν έχασαν καθόλου την αξία και την ισχύ τους. Αντίθετα επιβεβαιώνεται συνεχώς η απίστευτη ευρύτητα των ιατρικών γνώσεων της εποχής εκείνης.

Πρωταρχικό και σπουδαιότερο μέσο θεραπείας υπήρξε το φυτό με τα διάφορα μέρη του. Χιλιάδες βότανα από τη φύση που μας περιβάλλει, μπήκαν στην υπηρεσία του ανθρώπου για καλό ή κακό σκοπό. Συχνά το ίδιο βότανο με μια διαφορά στην ποσότητα ή τον τρόπο κατασκευής γίνεται από φάρμακο δηλητήριο.

Όλα τα αρχαία μυστικά του κόσμου των βοτάνων (διάκριση, ιδιότητες, εφαρμογή, παρασκευή) τα κρατούσαν συνήθως φυλαγμένα ζηλότυπα οι ιερείς και οι μάγοι, όπως
αναφέραμε και παραπάνω, που ασκούσαν απόλυτη εξουσία στους λαούς προς όφελος φυσικά δικό τους και της τάξης τους.
Στο Μεσαίωνα, χρυσή εποχή της μαγείας, η χρήση των βοτάνων εξελίχθηκε ραγδαία σε ολόκληρη επιστήμη. Οι ανακαλύψεις νέων χωρών πρόσφεραν νέες γνώσεις στον τομέα της βοτανικής και ιατρικής. Οι γιατροί της Αναγέννησης χρωστούν ένα μεγάλο μέρος της επιστήμης τους σε λαούς «πρωτόγονους» και «άπιστους», όπως τους ονόμασαν.
Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι μόνο από τους πρωτοποριακούς πολιτισμούς των Ατζέκων, των Μάγιας και των Ίνκας οι Ευρωπαίοι ερευνητές έμαθαν και έφεραν στην Ευρώπη πάνω από 4000 βότανα, ενώ η προσφορά των Κινέζων σοφών ακόμα δεν έχει εκτιμηθεί εντελώς και οι γνώσεις τους επαληθεύονται συνεχώς.
Σήμερα μετά το Β’ Παγκόσμιο πόλεμο και την περίφημη βιομηχανική επανάσταση, τα βότανα έδωσαν τη θέση τους σε χημικά υποκατάστατα τα φάρμακα και χρησίμευσαν ως βάση για τη παρασκευή τους στα εργαστήρια. Τα τελευταία χρόνια όμως παρατηρείται μια εκ νέου «ανάληψη» των ευεργετικών ιδιοτήτων των φυτών. Μετά τις συχνά τραγικές συνέπειες της αλόγιστης χρήσης των φαρμάκων, τα βότανα καλούνται να επανορθώσουν τη χαμένη ισορροπία του ανθρώπινου οργανισμού.

Επίσης ξαναβρίσκουν την εφαρμογή τους στον τομέα της φροντίδας για την ομορφιά καθώς και στην αναστολή της φθοράς των γηρατειών.
Η Ελλάδα, συγκαταλέγεται μεταξύ των πλουσιότερων χωρών σε αυτοφυή φαρμακευτικά φυτά. Κατά τους ειδικούς, ανέρχονται σε 4000 περίπου είδη. Ενδημικά τα οποία φυτρώνουν μόνο στην Ελλάδα, υπάρχουν περίπου 400 και εκείνα που είναι δυνατόν να εξαχθούν περίπου 100 τουλάχιστον, ενώ εξάγονται περίπου τα 10. είναι αξιοσημείωτο να αναφερθεί, ότι πολλά από αυτά και πάλι εισάγονται στη χώρα μας βιομηχανοποιημένα και σε τιμές κατά πολύ μεγαλύτερες, όπως συμβαίνει με τα αιθέρια έλαια, ενώ παράλληλα και όχι σπάνια εισάγονται από το εξωτερικό φάρμακα φυτικά, που αφθονούν στη χώρα μας, όπως το χαμόμηλο, το τίλιο κ.α.
Έχει παρατηρηθεί, ότι τα αρωματικά φυτά και ιδιαιτέρως τα Κρητικά, είναι εξαιρετικά. Αυτό αποδεικνύεται από τους τιμοκαταλόγους των καλύτερων Ευρωπαϊκών εργοστασίων. Βιομηχανική εκμετάλλευση, ελάχιστη σημειώνεται στην Ελλάδα και αυτή από την ιδιωτική πρωτοβουλία.
Δεν χωράει καμία αμφιβολία ότι επιβάλλεται η εκμετάλλευση τους. Είναι αλήθεια, ότι το μάζεμα και η βιομηχανική επεξεργασία, είναι πολύ λεπτή. Το εμπόριο τους επίσης δεν είναι πάντοτε σταθερό για πολλούς και διάφορους λόγους, όπως η υγιεινή κατάσταση της περιφέρειας, οι κλίσεις του κοινού, η πρόοδος της χημικής βιομηχανίας και ο διασκορπισμός τους σε μεγάλες αποστάσεις. Υπάρχουν όμως και φυτά, που αναπτύσσονται σε μεγάλες και συνεχείς εκτάσεις, πολλά από τα οποία, βρίσκονται σε μεγάλη αφθονία στην Ελλάδα, όπως είναι τα δαφνόφυλλα, το δεντρολίβανο, το χαμόμηλο, η ρίγανη, το θυμάρι, το δίκταμο, η γεντιανή, ο σιδερίτης, το φασκόμηλο, το σαλέπι, το τσουένι, η λαναδιά, ο σαμπούκος, η μυρτιά, η γλυκόριζα, ο σχίνος, ο μαστιχοφόρος, το ζυθοβότανο.